Debaty sejmoweCzwarta Kadencja

Interpelacja w sprawie sytuacji nauki i oświaty w Polsce

   Pozytywne wyniki polityki państwa ostatniego dziesięciolecia to rezultat odważnych decyzji, radykalnie zmieniających sposoby sprawowania rządów i gospodarowania w naszym kraju. Obecnie odcięcie się od metod z przeszłości nie jest już wystarczającym warunkiem dalszego rozwoju, który osiągnąć można wyłącznie poprzez politykę uwzględniającą stale zmieniające się warunki zewnętrzne. Do najważniejszych z nich należy rewolucja naukowo-techniczna oraz wzrastający udział wiedzy, która obok kapitału finansowego stała się już kluczowym elementem decydującym zarówno o rozwoju gospodarki - mierzonym wskaźnikami wzrostu - jak i cywilizacyjnym awansie narodów.    W najbardziej dynamicznie rozwijających się krajach pozycję nauki, badań podstawowych i stosowanych, system edukacji oraz szkolnictwa wyższego odzwierciedla poziom finansowego zaangażowania państwa, mierzony procentem PKB przeznaczonym na naukę.    Niepokój środowiska akademickiego w Polsce oraz dużej części społeczeństwa budzi fakt, że wśród podejmowanych przez rząd słusznych decyzji politycznych zgodnych z tendencjami występującymi w najbardziej rozwiniętych regionach świata brak spójnego programu działań zapewniającego nauce i oświacie - podstawie rozwoju kapitału ludzkiego - należne jej miejsce w polityce państwa.    0,7% PKB przeznaczone na naukę wobec średniej europejskiej 1,8% to zbyt mało, aby zapewnić trwałą konkurencyjność i innowacyjność gospodarce polskiej. Upośledzoną pozycję polskiej nauki silniej jeszcze uwypukla porównanie z krajami, które w ciągu ostatnich lat dokonały spektakularnego skoku cywilizacyjnego, stając się modelem do naśladowania dla innych. Np. rozwój Finlandii i Tajwanu stał się możliwy przede wszystkim dzięki poparciu państwa dla nauki i oświaty. Nakłady na naukę (badania i rozwój) w Finlandii dochodą do 3% PKB, zaś na Tajwanie w skali rocznej przekraczają 10% PKB (9,5% na kulturę i oświatę i 2,8% na naukę i badania stosowane). Niekorzystnie wypadamy również w zestawieniu z krajami sąsiednimi. I tak np. w Czechach nakłady na naukę w przeliczeniu na jednego mieszkańca oraz jednego pracownika nauki są trzy razy wyższe niż w Polsce.    Negatywne oceny będące wynikiem porównań statystycznych są dodatkowo wzmacniane tendencjami aktualnie występującymi w nauce i oświacie polskiej. Maleje liczba doktoratów i habilitacji, brak młodych kadr, następuje stała pauperyzacja środowiska nauczycielskiego oraz spadek jego prestiżu. Stan ten prowadzi do powstawania pokoleniowej luki grożącej załamaniem się systemu badań i szkolnictwa wyższego, stwarzając niebezpieczeństwo utraty kulturalnej i intelektualnej suwerenności. Pozytywnemu zjawisku wzrostu liczby uczniów w szkołach średnich oraz studentów w wyższych uczelniach nie towarzyszy jakościowy i ilościowy wzrost kadry akademickiej, od której zależy poziom nauczania we wszystkich szkołach.    Cel długofalowej polityki państwa - zachowanie tempa wzrostu gospodarczego i rozwój cywilizacyjny - zostanie osiągnięty wówczas, gdy w polityce rządu nie zabraknie szerokiej wizji wzrostu poziomu oświaty i wiedzy w społeczeństwie łączącej system bodźców prawno-finansowych z bezpośrednim zaangażowaniem środków publicznych.    Wydaje się również, że cel krótkofalowy - członkostwo w UE - wymaga rewizji dotychczasowej polityki wobec nauki i oświaty. Można wprawdzie przewidywać, że standardy unijne wymuszą na rządzie RP zwiększenie nakładów na badania naukowe i stosowane (warunek uczestnictwa w programie FP5), decyzje te nie stworzą jednak politycznego kapitału dla Polski. Natychmiastowa zmiana polityki wobec nauki i oświaty, będąca rezultatem szerokiej strategii integracyjnej i wizji rozwoju, mogłaby znacznie wzmocnić negocjacyjną pozycję Polski oraz rzeczywiście zbliżyć polską gospodarkę do norm europejskich.    W związku z powyższym chciałbym zapytać pana ministra:    1. Jaki jest stan prac nad ˝Średniookresowym programem finansowania edukacji w latach 2000-2002˝ oraz nad ˝Założeniami polityki innowacyjnej państwa˝?    2. Jakie działania są podejmowane, aby zapewnić stały dopływ wysoko kwalifikowanej kadry nauczycielskiej i akademickiej do szkół publicznych i prywatnych wszystkich szczebli?    3. Jaki jest rezultat prac podjętych nad przygotowaniem założeń do budżetu państwa na rok 2000, które zgodnie z opinią pana premiera ˝powinny uwzględniać (...) przede wszystkim wzrost udziału wydatków na szkolnictwo wyższe i naukę w produkcie krajowym brutto˝ (list prezesa Rady Ministrów do uczestników konferencji: ˝Nauka polska w obliczu integracji z Unią Europejską˝ z dnia 18 maja 1999 r.)?    Z poważaniem    Poseł Jan Król    Warszawa, dnia 18 stycznia 2000 r.